محمد یونس سرخابی در سال ۱۳۰۳ هجری خورشیدی در شهر کابل در خانوادهی اهل ولایت جوزجان بدنیا آمد. دوران کودکی و نوجوانی او در محیطهای سرسبز زادگاه پدری اش گذشت و مناظر طبیعی منطقه، مشوق خلاقیت و قریحهٔ شعری او شد. از همان دوران ذوق و علاقهای ژرف به ادبیات فارسی و شعر داشت و همواره در سرایش شعر و پژوهشهای ادبی فعال بود.
سرخابی آموزش را در زادگاهش فرا گرفت و در سال ۱۳۴۴ هجری خورشیدی برای تکمیل دورهٔ تحصیلات عالی به فرانسه سفر کرد. وی با تسلط به زبانهای فارسی، اوزبیکی و فرانسوی به هر سه زبان شعر سرود و ترجمههای ادبی انجام داد.
سرخابی آثار خود را در قالب اشعار عاشقانه و اجتماعی ارائه کرد و در بیان انتقادی و اخلاقی، سبک خراسانی را دنبال میکرد. از جمله آثار مشهور او میتوان به «فروردین جوزجان»، «سرود مهتاب»، «پرنیان فرنگ» و «اوشیرین خالدار» اشاره نمود. او همچنین ترجمههایی از زبان فرانسوی به فارسی، از جمله «قانون و راه ترافیک» ارائه کرده است.
سرخابی به هنرهای زیبا علاقهمند بود و در موسیقی، نواختن چنگ، دنبوره، طنبور و دف را آموخته و موسیقی کلاسیک هندی را به خوبی اجرا میکرد. جهانبینی او بر پایهٔ واقعگرایی و اخلاق اجتماعی شکل گرفته بود و ادبیات را آیینهٔ جهان و منعکسکنندهٔ وضعیت اجتماعی میدانست. اشعار او رنجهای فقرا و مظلومان را به تصویر میکشید و همواره با نگاه انتقادی و اخلاقی به جامعه توجه داشت.
در سال ۱۳۷۱ هجری خورشیدی، پس از سقوط حکومت دکتر نجیبالله و آغاز جنگهای کابل، دیوان کامل اشعار سرخابی در اکادمی علوم افغانستان نابود شد.
محمد یونس سرخابی پس از تحمل بیماری سرطان، در بیست و سوم قوس/آذر سال ۱۳۷۳ هجری خورشیدی در فرانسه درگذشت. آثار، خدمات ادبی و پژوهشی او همچنان در تاریخ ادبیات و فرهنگ افغانستان جاودانه خواهد ماند. روانش شاد و یادش گرامی باد.
