محمدصالح راسخ، فرزند ملا محمدقلی، در ۲۷ حوت/اسفند ۱۳۴۱ هجری خورشیدی در روستای باغبوستان شهرستان اندخوی استان فاریاب چشم به جهان گشود. خانواده راسخ، روحانی و اهل علم و پدرش از مدرسین شناختهشده اندخوی به شمار میآمد که پیشتر در مدرسه خلیفهصاحب قرمقول تحصیل کرده بود. پرورش در چنین محیط فرهنگی و علمی، نقش مهمی در شکلگیری علاقه محمد صالح راسخ به دانش، فرهنگ و پژوهش ایفا کرد.
آقای راسخ، دورهٔ آموزش مکتب را در اندخوی پیگرفت و در کنار آن به آموختن علوم دینی نیز پرداخت. با پیگیری تحصیلات عالی، مدرک کارشناسی خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه کابل دریافت کرد. سپس در همان دانشگاه دوره کارشناسی ارشد را گذراند و با ارائه پایاننامهای در زمینه ناصرخسرو بلخی، موفق به کسب درجه کارشناسی ارشد شد. پس از آن، برای ادامه مسیر علمی خود، راهی دانشگاه هومبولت شهر برلین آلمان شد و با دفاع از رساله دکترا تحت عنوان «A Study of The Turkmen Dialects of Afghanistan» موفق به دریافت مدرک دکترا گردید.
محمد صالح راسخ از سال ۱۳۶۲ هجری خورشیدی به عضویت کادر علمی دانشکده ادبیات و علوم بشری دانشگاه کابل درآمد و تا سال ۱۳۷۱ هجری خورشیدی در آن دانشگاه به تدریس و پژوهش مشغول بود. با آغاز جنگها در دههٔ هفتاد، به شهر مزار شریف رفت و فعالیتهای علمی خود را در دانشگاه بلخ ادامه داد، جایی که همچنان بهعنوان استاد، فعال است و مسئولیتهایی چون معاون دانشکده ادبیات، مدیر مسئول مجله علمی «معرفت» و آمر برنامه کارشناسی ارشد را برعهده داشته است. همچنین عضو شوراها و کمیتههای علمی، پژوهشی و نشراتی دانشگاه بوده و از سال ۱۳۹۴ هجری خورشیدی بهعنوان آمر برنامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات دانشگاه بلخ ایفای وظیفه میکند.
در کنار فعالیتهای آموزشی، محمد صالح راسخ در زمینههای علمی و پژوهشی نیز آثار فراوانی دارد. او بیش از پنجاه مقاله علمی در نشریات داخلی و خارجی منتشر کرده و در سمینارها و کنفرانسهای ملی و بینالمللی در افغانستان، ایران، ترکمنستان، آلمان و ترکیه شرکت و مقاله ارائه کرده است. پژوهشهای او در حوزههای ادبیات، زبانشناسی، تاریخ و فولکلور، از جمله مواردی چون «انعکاس اوضاع اجتماعی در دیوان ناصرخسرو بلخی»، «تاریخ و فرهنگ ترکمنها»، «فولکلور و مفهوم آن»، «بررسی جنبههای هنری شعر در مکتب هندی»، «فرهنگ راسخ (ترکمنی به فارسی دری)»، تصحیح و چاپ «شجره تراکمه» اثر ابوالغازی بهادرخان و «بررسی ویژگیهای لهجههای ترکمنی در افغانستان» بوده است. همچنین در زمینه مقایسه لهجههای خُلمی و بخارایی و نظریات ادبی، تحقیقات گستردهای داشته است.
محمد صالح راسخ فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز داشته و عضویت هیئت رهبری نویسندگان افغانستان، شورای مرکزی انجمن نویسندگان افغانستان، معاونیت انجمن فرهنگی امیرعلیشیر نوایی، عضویت افتخاری کمیسیون تاریخ ادبیات اکادمی علوم افغانستان و عضویت شورای همبستگی ترکمنهای افغانستان بوده است. او همچنین نماینده مردم شهرستان قرغان استان فاریاب در لویه جرگه قانون اساسی افغانستان بوده و در راستای رسمیتیافتن زبانهای ترکمنی و ازبیکی در کشور نقش فعال ایفا کرده است.
محمد صالح راسخ جوایز متعددی را نیز دریافت کرده است، از جمله جوایز ادبی علیشیر نوایی و ناصر خسرو بلخی و نشانهای عالی دولتی میر مسجدی خان و میر بچه خان از سوی ریاست جمهوری افغانستان. او در حال حاضر به رتبه علمی پوهاندی ارتقا یافته است و از چهرههای اثرگذار در مطالعات ناصرخسروشناسی، زبانها و ادبیات فارسی و ترکمنی و ازبیکی افغانستان و پژوهشهای فولکلور منطقه به شمار میرود. نقش او در گسترش آموزش عالی، پژوهشهای ادبی و فرهنگی در شمال افغانستان و تربیت نسل جدید پژوهشگران و استادان زبان و ادبیات فارسی برجسته و ماندگار است.
