هفتم دلو/بهمن، روز درگذشت استاد رحیم‌بخش

هفتم دلو/بهمن، روز درگذشت استاد رحیم‌بخش

رحیم‌بخش در سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی در کوچهٔ خرابات کابل دیده به جهان گشود. او در خانواده‌ای زاده شد که موسیقی در آن نه‌تنها یک حرفه، بلکه میراثی نسل‌به‌نسل بود.

پدرش، خلیفه امام‌الدین‌بخش، از سارنگ‌نوازان نامدار و پدرکلانش، استاد خدابخش، نوازندهٔ برجستهٔ رباب و طبله بود. اجداد وی نیز اهل موسیقی بودند و همین پیشینهٔ هنری، تأثیر ژرفی در شکل‌گیری شخصیت و مسیر زندگی رحیم‌بخش گذاشت.

رحیم‌بخش از هشت‌سالگی آموزش موسیقی را آغاز کرد. نخستین درس‌ها را در نواختن طبله نزد پدرکلانش، استاد خدابخش، فراگرفت و سپس تحت آموزش استاد محمد اکبر‌بخش (پدرکلان مادری‌اش) به فراگیری مبانی نظری و عملی موسیقی کلاسیک پرداخت. در دوران جوانی به شاگردی رسمی استاد قاسم پذیرفته شد و این مرحله، نقطهٔ عطفی در شکل‌گیری هویت هنری او به‌شمار می‌رود. رحیم‌بخش تا پایان عمر، وفادار به مکتب استاد قاسم باقی ماند و همواره خود را پیرو شیوه و اصول هنری آن مکتب می‌دانست.

با آغاز نشرات موسیقی در رادیو کابل، رحیم‌بخش از نخستین هنرمندانی بود که با این نهاد همکاری نمود. غزل‌ها، ترانه‌ها و اجراهای کلاسیک او به‌سرعت در میان شنوندگان محبوبیت یافت و صدای نافذ، تحریرهای پخته و اجرای دقیق او جایگاه ویژه‌ای برایش رقم زد.

در سال ۱۳۱۷ هجری خورشیدی، رحیم‌بخش برای ثبت آثار موسیقی خویش به هند سفر کرد. این سفر نقش مهمی در ماندگاری آثار او داشت. پس از ثبت آهنگ‌ها، وی دوباره به افغانستان بازگشت و فعالیت‌های هنری خود را ادامه داد.

در سال ۱۳۴۴ هجری خورشیدی، به پاس سال‌ها فعالیت هنری، دانش عمیق و نقش برجسته در اعتلای موسیقی کلاسیک، از سوی ریاست مستقل مطبوعات افغانستان لقب رسمی «استاد موسیقی کلاسیک» به او اعطا گردید.

استاد رحیم‌بخش از نظر دانش موسیقایی شخصیتی کم‌نظیر بود. او بر بیش از یک‌صد راگ مروج تسلط داشت و علاوه بر آن، راگ‌های ثقیل و کم‌اجرا را نیز با مهارتی خاص اجرا می‌کرد.

وی در اجرای آلاب، گمک، سرگم‌های سریع، راگین‌ها، ترانه و غزل‌خوانی به درجه‌ای از پختگی رسیده بود که شنوندگان و اهل فن را مجذوب می‌ساخت. در آهنگ‌سازی، ابتدا ساختار راگ یا مقام را تعیین می‌کرد و سپس با خلاقیت شخصی، نغمه‌ها را آراسته و رنگ‌آمیزی می‌نمود.

استاد رحیم‌بخش سال‌های طولانی به‌عنوان آموزگار موسیقی فعالیت داشت و شاگردان بسیاری را پرورش داد. از جمله شاگردان نامدار او می‌توان به استاد امرالدین دلربانواز، انجنیر صدیق قیام، استاد هم‌آهنگ، قاسم‌بخش و علی‌محمد کاریزی اشاره کرد.

در دههٔ ۱۳۴۰ هجری خورشیدی، با راه‌اندازی کورس‌های آموزش موسیقی از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ، استاد رحیم‌بخش به‌عنوان مدرس موسیقی در این برنامه‌ها ایفای وظیفه نمود. همچنین از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۰ هجری خورشیدی در دیپارتمنت ساز و آواز وزارت اطلاعات و فرهنگ به‌طور رسمی تدریس کرد.

استاد رحیم‌بخش سفرهای هنری متعددی به کشورهای ایران، هند، اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحدهٔ امریکا انجام داد. در سال ۱۳۷۵ هجری خورشیدی، همراه با فرزندش، سلیم‌بخش، به ایالات متحده سفر کرد و در چندین ایالت آن کشور کنسرت‌هایی برگزار نمود که با استقبال گستردهٔ مهاجران افغانستان روبه‌رو شد.

در همین سال، از سوی کمیسیون عالی مهاجرین افغانستان مقیم امریکا لقب افتخاری «وارث خرابات» به وی اعطا گردید. او همچنین دارندهٔ مدال‌های طلا و نقره و افتخارات متعدد هنری بود.

با آغاز جنگ‌ها در کشور در سال ۱۳۷۱ هجری خورشیدی، استاد رحیم‌بخش ناگزیر شد وطن را ترک کند و به کویتهٔ پاکستان مهاجر شود. او سال‌های پایانی عمر خود را در غربت، همراه با بیماری و دشواری‌های فراوان، سپری کرد. او با وجود دعوت‌های مکرر برای اقامت در اروپا و امریکا، آن را نپذیرفت و در کنار تحمل درد غربت، همیشه  آرزوی بازگشت به کابل و کوچهٔ خرابات را داشت.

استاد رحیم‌بخش سرانجام در ۷ دلو/بهمن سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی در شهر کویتهٔ پاکستان چشم از جهان فروبست. بنا بر وصیت‌نامه‌اش، پیکر او از پاکستان به کابل انتقال داده شد و در قبرستان خانوادگی استاد قاسم، به خاک سپرده شد.

استاد رحیم‌بخش از بزرگ‌ترین و اثرگذارترین چهره‌های موسیقی کلاسیک افغانستان محسوب می‌شود که بیش از شش دهه از عمر خویش را وقف حفظ، آموزش و گسترش موسیقی نمود. نام او با کوچهٔ خرابات کابل، غزل‌خوانی فاخر و تسلط عمیق بر راگ‌ها و مقام‌های موسیقی کلاسیک پیوندی ناگسستنی دارد.

اشتراک گزاری از این طریق:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فراخوان