منصور حسین بن علی، مشهور به مولانا حسین واعظ کاشفی، در سال ۸۴۰ هجری قمری در شهرستان سبزوار استان هرات چشم به جهان گشود. او در کودکی علوم دینی، ریاضی و خوشنویسی را فرا گرفت و سپس به عرفان روی آورد و تحت تأثیر اندیشههای عبدالرحمان جامی و طریقت نقشبندی مسیر معنوی خود را شکل داد.
کاشفی در هرات تحت حمایت سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوایی فعالیت میکرد و با پشتوانه حمایت سلطان و وزیر، آثار متعددی را تألیف کرد که نشاندهنده وسعت دانش و مهارتهای اوست.
او بیش از چهل اثر نگاشت که مشهورترین آنها عبارتاند از: اخلاق محسنی، اسرار قاسمی، الرسالة العلیة فی الاحادیث النبویة، انوار سهیلی، بدایع الافکار فی صنایع الاشعار، جواهر التفسیر لتحفة الامیر، رساله حاتمیه، روضة الشهدا، زاد المسافرین، سبعه کاشفیه، شرح کتاب السرور فی علم الصنعة، شرح مثنوی، صحیفه شاهی، فتوتنامه سلطانی، لب لباب معنوی، مخزن الانشا، مرصد الاسنی فی استخراج اسماء الحسنی، مواهب علیه یا تفسیر حسینی و جامع الستین. برخی از آثار هنوز منتشر نشده و تنها نسخههای خطی آنها باقی مانده است. آثار او شامل تفاسیر قرآن، رسالههای اخلاقی، فن نامهنگاری، اخترشناسی و مقتل و همچنین شعر و ادبیات بلاغی است.
کاشفی به منصب شیخ خانقاه دارالسیاده منصوب شد و علاوه بر علوم دینی و عرفان، به ریاضیات، نجوم، علوم خفیه، خوشنویسی و فنون انشا تسلط داشت و نزد همعصرانش به «ذو فنون» مشهور بود. این گستره مهارتها و علوم در آثار متنوع او منعکس شده و نقش او در انتقال و پیوند دادن دانش و هنر به عرصه فرهنگی خراسان آشکار است.
کاشفی در سال ۹۱۰ هجری قمری در هرات درگذشت و آرامگاه او در همان شهر و نزدیکی آرامگاههای کاشغری و جامی قرار دارد.
خانهٔ مولانا، ۱۲ حمل/فروردین را به عنوان روز بزرگداشت میر واعظ کاشفی گرامی میدارد تا یاد او و جایگاه علمی، فرهنگی و آثار درخشانش حفظ شود.
