ابن ربن طبری، با نام کامل ابوالحسن علی بن سهل رَبَّن الطبری، یکی از چهرههای برجسته پزشکی و علوم اسلامی در قرن سوم هجری است. نامهای دیگر او شامل علی بن زید، علی بن زین، علی بن رین، علی بن زیل و علی بن الزید النصرانی نیز در منابع تاریخی آمده است. تاریخ تولد او بهطور تقریبی بین سالهای ۱۵۷ تا ۱۶۳ هجری قمری و تاریخ وفات او حدود سال ۲۴۵ هجری قمری تخمین زده شده است. محل تولد ابن ربن مورد اختلاف است و مرو یا طبرستان در منطقه تاریخی خراسان قدیم ذکر شده، در حالی که محل دقیق وفات او نامشخص است، اما احتمالاً بغداد بوده است. ابن ربن در خانوادهای مسیحی سریانی شرقی متولد شد و در طول زندگی، پس از مطالعات و تعمق در آموزههای اسلامی، به اسلام گروید و بخشی از آثار خود را نیز به بیان برتریهای دین جدید اختصاص داد.
زندگی و تربیت علمی ابن ربن در خراسان شکل گرفت؛ او در خانوادهای علمی رشد کرد و پدرش، سهل بن بشر، ریاضیدان، منجم و دبیر برجستهای بود. خاندان او در خراسان و عراق از اعتبار علمی ویژهای برخوردار بودند و ابن ربن از کودکی با طب و داروشناسی آشنا شد. جوانی او در طبرستان و مرو سپری شد و او به عنوان دبیر و نماینده مازیار بن قارن فعالیت میکرد. این تجربه عملی و آشنایی با علوم محلی، حکمت طبیعی و روشهای درمانی سنتی، زمینه شکلگیری تفکر علمی و پزشکی او را فراهم کرد و مسیر ورودش به بغداد و خدمت در دربار خلفای عباسی را هموار ساخت.
ابن ربن طبری پزشکی آموزشدیده بود که دانش خود را از پدر و آثار پزشکان یونانی، هندی و جندیشاپوری کامل کرد. او نخستین کسی بود که مسری بودن سل ریوی را کشف و اعلام نمود. آثار مهم او شامل فردوس الحکمه و الدین و الدولة است که علاوه بر مطالب پزشکی، به فلسفه، حکمت طبیعی، جانورشناسی، روانشناسی و ستارهشناسی نیز پرداختهاند. ابن ربن باورهای کهن، درمانهای عامیانه و حتی روشهای جادویی را در کنار علم پزشکی به کار میبرد و تجربههای محلی خراسان را با دانش کلاسیک ترکیب میکرد.
میراث علمی ابن ربن نشاندهنده نقش خراسان به عنوان مرکز تربیت علمی و فرهنگی در دوران طلایی اسلام است. آموزههای او به نسلهای بعدی اطبا و دانشمندان اسلامی منتقل شد و راه تلفیق دانش محلی، تجربه شخصی و طب یونانی و هندی را هموار ساخت. برخی تاریخنگاران او را در کنار زکریای رازی، ابن سینا و مجوسی به عنوان یکی از «ارکان چهارگانه طب اسلامی» میدانند، اگرچه در ارزشگذاری آثار او اختلاف نظر وجود دارد. بهطور کلی، ابن ربن طبری پلی میان دانش بومی خراسان و طب اسلامی کلاسیک بود و تاثیر او تا قرون بعدی در پزشکی و فلسفه محسوس است.
