سراج الدین سگزی، متخلص به سراجی، از شاعران بزرگ قصیدهسرا و مداحان برجستهٔ سدهٔ هفتم هجری است که در نیمهٔ اول این قرن میزیست. او اصالتاً از سیستان بوده و در نیشابور به دنیا آمده است. به دلیل سبک خاص و توانمندیهای بینظیرش در بکارگیری ردیفهای سخت اسمی، فعلی و جملهای در اشعار، او به لقب «مصارع الشعرا» دست یافت.
سراجی سگزی شاعری توانمند و چیرهدست بود که به ویژه در قصیدهسرایی شهرت داشت و در مدح و ستایش بزرگان زمان خود میسرود. آثار او نشان میدهند که او علاوه بر تسلط بر زبان فارسی، به زبان عربی نیز آشنایی کامل داشت و در زمینههای حکمت، نجوم، فلسفه، و ریاضی صاحبنظر بود. در اشعار سراجی همچنین مفاهیمی از قرآن، حدیث، و علم شطرنج به وضوح به چشم میخورد که بیانگر وسعت دانش و آگاهی او از علوم مختلف زمانه است.
با این حال، سراجی سگزی پس از زندگی در سیستان، مدتی را در دربارهای ممالیک دهلی سپری کرد که شاید این دوران سبب شد دیوان او در دورههای بعدی کمتر مورد توجه قرار گیرد و هیچ تصحیح و چاپی از آثارش صورت نپذیرد. شاید علت این مغفول ماندن را بتوان در این واقعیت جستجو کرد که بخش عمدهای از زندگی او در خارج از سیستان و در دربارهای ممالیک دهلی گذشت.
سراجی سگزی در طول زندگیاش نه تنها در زمینهٔ شعر و ادب، بلکه در حکمت، فلسفه، و سایر علوم عصر خود نیز نقش مهمی ایفا کرده است. او شاعری با ذهنی پرسشگر و دلی پر از آگاهیهای علمی و دینی بود که توانست در اشعارش این دانستهها را به بهترین شکل ممکن به کار گیرد.
اگرچه دیوان سراجی سگزی در زمان خود مورد توجه و استقبال قرار گرفت، ولی پس از گذشت زمان و دوری ازوطن و حضور در دربار ممالیک دهلی، آثار او کمکم از دایرهٔ توجهات بیرون رفتند. با این حال، اشعار او هنوز هم در محافل علمی و ادبی مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرند و جایگاه او در تاریخ شعر فارسی بهویژه در سبک قصیدهسرایی و شعر مدح روشن است.
سراجی سگزی در واقع نمونهای از شاعرانی است که با دانش وسیع خود در زمینههای مختلف علمی و فرهنگی، آثارش را نه فقط در عرصهٔ ادب، بلکه در عرصهٔ تفکر و اندیشه به یادگار گذاشت.
