حسن ترابی
(۱۹۳۲- )
حسن عبدالله الترابی، دانشمند سیاسی، فقیه نواندیش و رهبر اسلامگرای سودانی، در شهر کاسالا به دنیا آمد و یکی از تأثیرگذارترین چهرههای سیاسی و فکری سودان در نیمهٔ دوم قرن بیستم به شمار میرود. او سالها رهبری جبههٔ ملی اسلامی سودان را بر عهده داشت و در دههٔ ۱۹۹۰ نقش مهمی در ساختار قدرت این کشور ایفا کرد؛ هرچند خود او هرگز رئیسجمهور نشد، اما نفوذ سیاسیاش در سالهای ۱۹۹۶ به بعد به او جایگاهی تعیینکننده در دولت بخشید.
ترابی در اندیشهٔ سیاسی اسلامی گرایشی ترقیخواهانه و اصلاحطلبانه داشت. او دموکراسی را سازوکاری مناسب برای جوامع اسلامی میدانست و تأکید میکرد که حقوق شهروندی، از جمله حقوق زنان، باید در نظام مردمسالار اسلامی تضمین شود. به باور او، زنان در صدر اسلام نقش مشورتی و اجتماعی مهمی داشتند و باید دوباره در عرصهٔ عمومی و سیاسی فعال شوند.
در بحث حقوق زنان، ترابی استدلال میکرد که کارهای خانه نمیتواند تمام عمر یک زن را در خود محصور کند. او معتقد بود که زنان باید در زندگی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مشارکت کنند و از ظرفیت فکری و انسانی خود برای پیشبرد جامعه بهره بگیرند.
ترابی برای اجرای شریعت اسلامی در دولت، از روش تدریجی و مبتنی بر تحول اجتماعی حمایت میکرد و با تحمیل شریعت از طریق زور و اجبار مخالفت داشت. او بسیاری از برداشتهای سنتی از احکام دینی را مورد نقد قرار میداد و میگفت که مسائلی مانند حجاب یا حکم قتل برای ارتداد از ارکان اصلی دین نیستند و نباید بهعنوان معیار ایمان و کفر تلقی شوند.
با این حال، منتقدان معتقدند که شعارهای اصلاحطلبانهٔ ترابی با عملکرد عملی او پس از مشارکت در قدرت سازگار نبود. برخی بر این باورند که او در عمل نتوانست یا نخواست آرمانهای اعلامشدهٔ خود را بهطور کامل دنبال کند و فاصلهای میان نظریه و عمل او باقی ماند.
برای مطالعه بیشتر
- بور، میللارد. سودان انقلابی: حسن ترابی و دولت اسلامی، ۱۹۸۹-۲۰۰. لادین: بریل، ۲۰۰۳.
- عبدالواحد. مصطفی ای. ظهور جنبش اسلامی سودان، ۱۹۴۵-۱۹۸۹. انتشارات ادوین میلین، ۲۰۰۸.
