مولوی عبدالغفور منطق، در سال ۱۳۰۵ هجری خورشیدی در قریهی خواجه برهان شهرستان خُلم، در استان بلخ، در خانوادهای متدین و اهل فضل دیده به جهان گشود. نام اصلی او «فضلالدین» بود، اما بعدها به دلایلی که بهدرستی روشن نیست، خود لقب «منطق» را برگزید و تا پایان عمر با همین نام شهرت یافت.
وی آموزشهای مقدماتی را نزد علامه داملا امانالله خلمی، آغاز کرد و پس از آن در پی سنت علمدوستانهی سلف صالح، رهسپار مراکز علمی خراسان بزرگ گردید. در این مسیر، از محضر عالمان بزرگ در شهرهای هرات، قندهار، کابل، فاریاب، لوگر و دیگر ولایات بهره برد و به تدریج در علوم تفسیر، حدیث، منطق، کلام، هیئت و حکمت به درجهی تبحر رسید.
برای تکمیل دانش و تهذیب درونی، مولوی منطق پس از فراغت تحصیلات رسمی، هجده سال از عمر خود را در انزوا و تحقیق در شهر تالقان،مرکز ولایت تخار، سپری کرد. وی در این مدت بر متون عمیق و دشوار علمی از جمله تفسیر کبیر فخر رازی تسلط یافت و در اندیشهی عقلانی و اجتهادی، جایگاه بلند کسب کرد.
پس از بازگشت از تالقان، مولوی منطق به تدریس در نهادهای مهم دینی کشور پرداخت. او در مدارس معتبری چون: دارالعلوم اسدیه بلخ، شورای علمای کابل، دارالعلوم محمودیه، دارالعلوم فیض عام و سرانجام، به مدت حدود ۲۰ سال در مدرسهی خشتی خُلم بهعنوان مدرس علوم عقلی و نقلی مشغول تدریس شد. در حوزههای درسی او، مباحثی چون تفسیر، اصول عقاید، منطق، حکمت، ریاضی، هیئت، نجوم، اخلاق و تدبیر منزل جایگاه خاصی داشت.
مولوی منطق در کنار تدریس، شاعری برجسته و بیدلشناس ممتاز بود. وی با تسلط کمنظیر بر سبک هندی، اشعاری سرود که متأثر از اندیشههای عرفانی و فلسفی ابوالمعانی بیدل بود. او خود را از پیروان راستین این شاعر بزرگ میدانست و درک ژرفتری از بیدل را نسبت به سایر مدعیان بیدلشناسی دارا بود.
مولوی منطق در تمام عمر خود ازدواج نکرد و با دلبستگی کامل به علم و تعلیم، زندگیای ساده، آرام و وارسته را در پیش گرفت. خانهاش محفل اهل علم و دلسوختگان معرفت بود، و گفتار و رفتارش جلوهای از تعادل عقل و اشراق داشت.
این عالم بزرگ در ۳ حوت/اسفند سال ۱۳۹۱ هجری خورشیدی، در سن ۸۶ سالگی، بر اثر سکتهی مغزی چشم از جهان فروبست.
از وی آثار ارزشمندی برجای مانده است، که مهمترین آنها عبارتاند از: الرساله القمری فی تحقیق سفینه الامریکا، منطق و حکمت، نجوم و فلکیات، مجموعهی اشعار (سبک هندی). کتابی از او زیر نام «نفس» نشر شده است.
مولوی عبدالغفور منطق، نماد عالِم وارسته، آموزگار راستین و شاعری باطنگرا بود که با میراث علمی و معنویاش، همچنان در حافظهی تاریخ علم و ادب این سرزمین زنده خواهد ماند.
