حکیم شمسالدین خراسانی در سدهٔ پنجم یا اوایل سدهٔ ششم هجری در یکی از شهرهای علمی خراسان—احتمالاً نیشابور یا مرو—زاده شد. او در محیطی رشد کرد که طب، فلسفه، منطق و علوم طبیعی در مدارس نظامیه و بیمارستانهای محلی تدریس میشد و همین فضا او را از آغاز به سوی طب و حکمت کشاند. آموزشهای نخستین را نزد حکیمان خراسانی فراگرفت و در نیشاپور ساکن شد. شمسالدین در طب بالینی، بهویژه در درمان تبها، بیماریهای فصلی، دردهای مفصلی و اختلالات گوارشی مهارت داشت و در نسخهنویسی از روشهای مبتنی بر تجربه و مشاهده پیروی میکرد. او با آثار ابنسینا آشنایی عمیق داشت و برخی منابع نسخهشناسی نشان میدهد که حاشیههایی بر بخشهایی از قانون نوشته است؛ حاشیههایی که در مدارس بلخ، نیشابور و مرو مورد استفاده قرار میگرفت و نشاندهندهٔ تسلط او بر مباحث مزاجها، قوا و داروشناسی است.
او در طبابت، عناصر، مزاجها و قوا را تدریس میکرد. در سنت علمی خراسان او را «طبیب و مدرس» نامیدند. شمسالدین خراسانی شاگردانی تربیت کرد که بعدها در هرات، مرو، بلخ و نیشابور به طبابت و تدریس پرداختند و سنت پزشکی خراسان را گسترش دادند. او در داروشناسی گیاهی نیز مهارت داشت و از گیاهان بومی خراسان—مانند زوفا، بادیان، اسپرک، گلگاوزبان و ختمی—نسخههای درمانی میساخت. گفتهاند که او در درمان بیماریهای زنان و کودکان نیز مهارت داشت و گاهی با طبیبههای محلی همکاری میکرد؛ امری که در سنت طبی خراسان رایج بود.
شمسالدین خراسانی تا پایان عمر در خراسان ماند و به طبابت، تدریس و نسخهنویسی ادامه داد. هرچند آثار مستقلی از او باقی نمانده، اما حضورش در زنجیرهٔ انتقال طب سینوی و حکمت طبیعی در خراسان کاملاً قابل تشخیص است. نام او در سنت محلی بهعنوان یکی از حکیمان معتبر و مدرسین برجستهٔ آن دوره باقی مانده است.
