سومین نشست از سلسله «گفتوگوهای افغانستان» با عنوان «داستان و دیاسپورا؛ بازنمایی افغانستان در روایت مهاجران» با حضور شماری از نویسندگان، پژوهشگران، فرهنگیان، دانشجویان و علاقهمندان ادبیات در دفتر خانهٔ مولانا در ویرجینیا، بروز جمعه ۵ سرطان/تیر ۱۴۰۵، برگزار شد. این نشست با هدف بررسی ادبیات داستانی دیاسپورا، شیوههای بازنمایی افغانستان در آثار نویسندگان مهاجر و واکاوی نقش داستان در حفظ حافظهٔ تاریخی، فرهنگی و هویتی جامعهٔ افغانستان در مهاجرت برگزار گردید.
آمنه آزرم نظامی، گردانندهٔ برنامه، ضمن خوشآمدگویی به حاضران، به معرفی سومین نشست از سلسله «گفتوگوهای افغانستان» با محوریت داستان و دیاسپورا پرداخت و دربارهٔ اهداف و محورهای آن توضیح داد. وی گفت که این برنامه فرصتی برای گفتوگو دربارهٔ ادبیات مهاجرت، تجربههای نویسندگان افغانستان در دیاسپورا و چگونگی بازتاب هویت، فرهنگ و خاطرهٔ جمعی در آثار داستانی است.
میرویس بلخی، با ابراز خوشآمدگویی به شرکتکنندگان، دربارهٔ برنامههای خانهٔ مولانا سخن گفت. وی با اشاره به رسالت فرهنگی خانهٔ مولانا در گسترش گفتوگوهای علمی، ادبی و فرهنگی، بر اهمیت پرداختن به موضوع ادبیات و دیاسپورا تأکید کرد و این نشست را بخشی از تلاشهای این نهاد برای ایجاد زمینهٔ گفتوگو و هماندیشی دربارهٔ مسائل مهم افغانستان دانست. بلخی همچنین به فعالیتهای آموزشی خانهٔ مولانا اشاره کرد و گفت که «مکتب مولانا» فعالیت خود را آغاز کرده و هماکنون، در چارچوب برنامههای تابستانی، صنوف زبان مادری را برای کودکان و نوجوانان برگزار میکند تا ایام تعطیلات مکاتب به فرصتی برای آموزش، تقویت زبان مادری و فرهنگ بومی، و پیوند بیشتر نسل نو با ریشههای فرهنگی خود تبدیل شود.
نقیب آروین، داستاننویس، دربارهٔ مفهوم ادبیات دیاسپورا، ویژگیها و سیر شکلگیری آن سخن گفت. وی با اشاره به شماری از نویسندگان افغانستان که در خارج از کشور به روایت تجربههای مهاجرت و بازنمایی افغانستان در داستانهای شان پرداختهاند، نمونههایی از این روند را بررسی کرد. او اظهار داشت که با وجود آثار ارزشمندی که در سالهای اخیر منتشر شده است، ادبیات داستانی دیاسپورای افغانستان هنوز به یک جریان فراگیر و دستاوردی چشمگیر دست نیافته و این حوزه همچنان به پژوهش، نقد، حمایت و تولید آثار بیشتری نیاز دارد.
زهره اورکزی، داستاننویس، دربارهٔ تجربههای زیستهٔ خود از زندگی در مهاجرت و تأثیر آن بر نویسندگیاش سخن گفت. وی بیان کرد که همواره تلاش کرده است افغانستان، فرهنگ، خاطرهها و تجربههای مردم آن را در آثار داستانی خود بازتاب دهد و از طریق روایت، پیوند خود را با سرزمین نیاکانیاش حفظ کند. او افزود که نوستالژی وطن و دغدغهٔ هویت، از مهمترین عناصر شکلدهندهٔ آثارش بوده و همواره کوشیده است تصویر انسانی و واقعی از افغانستان را به مخاطبان، بهویژه نسلهای جوان و خوانندگان دیگر کشورها، ارائه کند.
مجیب مهرداد، نویسنده و منتقد ادبی، به بررسی داستان و دیاسپورا از منظر ادبی و انتقادی پرداخت. وی با مرور نمونههایی از داستانهای دیاسپورا، روند شکلگیری این شاخه از ادبیات را تحلیل کرد و به معرفی و بررسی آثار چند تن از نویسندگان مطرح افغانستان در این حوزه پرداخت. او نقش ادبیات مهاجرت را در بازتاب تجربههای تبعید، جابهجایی، بحران هویت، دلتنگی برای وطن و بازسازی حافظهٔ جمعی جامعهٔ افغانستان مهم دانست و تأکید کرد که داستان میتواند فراتر از یک روایت ادبی، سندی برای ثبت تجربههای تاریخی و اجتماعی یک ملت باشد.
سخنرانان این نشست، با وجود تفاوت در رویکردها و تجربههای خود، بر اهمیت ادبیات دیاسپورا در حفظ هویت فرهنگی، ثبت تجربههای مهاجرت و معرفی افغانستان به جهان تأکید کردند. آنان نقش داستان را در ایجاد گفتوگو میان نسلهای مهاجر، حفظ پیوند با سرزمین مادری و بازتاب واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی افغانستان برجسته دانستند و توسعهٔ این حوزه را نیازمند پژوهش، نقد و حمایت بیشتر از نویسندگان افغانستان در خارج از کشور عنوان کردند.
در پایان برنامه، حاضران با سخنرانان به گفتوگو پرداختند و دیدگاهها و پرسشهای خود را دربارهٔ ادبیات دیاسپورا، تجربهٔ نویسندگی در مهاجرت، چالشهای بازنمایی افغانستان در آثار داستانی و آیندهٔ این جریان ادبی مطرح کردند. این نشست با استقبال علاقهمندان ادبیات همراه بود و سومین برنامه از سلسله «گفتوگوهای افغانستان» را به فرصتی برای تبادل اندیشه دربارهٔ یکی از موضوعات مهم ادبیات معاصر افغانستان تبدیل کرد.
