صالحمحمد خلیق فرزند محمدعیسی، دانشمند، شاعر، نویسنده، پژوهشگر، روزنامهنگار و مترجم، در ۱۲ عقرب/آبان سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی در شهر مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، دیده به جهان گشود.
خلیق پس از سپری کردن دورهٔ دانشآموزی در دبیرستان استقلال کنونی شهر مزارشریف، آموزشهای فنی را در رشتهٔ زمینشناسی در دانشسرای نفت و گاز بلخ و آموزشهای عالی را تا درجهٔ کارشناسی در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی در دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه بلخ و دورهٔ کارشناسی ارشد را در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه پیام نور به پایان رسانیده است.
خلیق به سمتهای کارمند کارخانهٔ کود شیمیایی بلخ، رئیس انجمن نویسندهگان بلخ، کارگزار امور فرهنگی ولایتهای شمالی کشور و مدیر مسؤول و سردبیر مجلهٔ «جنبش»، مجلهٔ «امالبلاد»، روزنامهٔ «بیدار» و مجلهٔ «کیان» کار کرده است و از بنیادگذاران انجمن نویسندهگان بلخ و عضو انجمن پیوند تاجیکستان، کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی، کانون فرهنگی مولانا جلالالدین محمد بلخی، کانون فرهنگی امیر علیشیر نوایی و چند کانون دیگر و عضو گروه دبیران چندین نشریه بوده است.
صالحمحمد خلیق از دلو/بهمن سال ۱۳۸۳ تا ثور/اردیبهشت سال ۱۳۹۹ هجری خورشیدی به عنوان رئیس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ ایفای وظیفه کرد و پس از چهل سال خدمت در دستگاه دولت، بر بنیاد قانون بازنشسته شد. وی از سال ۱۳۶۹ تا هفتم اسد/مرداد سال ۱۴۰۴ هجری خورشیدی، به عنوان رئیس انجمن نویسندهگان بلخ خدمت نمود و در باروری ادبیات و شعر امروز بلخ و پرورش و بالندهگی بسیاری از شاعران و نویسندهگان مطرح بلخ نقش داشت.
صالحمحمد خلیق در سال ۱۳۵۶ با دوشیزه مینا خلیق ازدواج کرد و ثمرهٔ این ازدواج دو پسر و چهار دخترِ دانشآموخته به نامهای بهرام برزین، سهراب سامانیان، شگوفه خلیق، نگینه، تهمینه و پیمانه خلیق است.
صالحمحمد خلیق در ۱۵ همایش جهانی در داخل و خارج از کشور شرکت کرده و به کشورهای تاجیکستان، ازبیکستان، ایران، پاکستان، ترکمنستان، هندوستان، عربستان سعودی، ترکیه، فرانسه، لهستان و ایالات متحدهٔ امریکا سفر کرده است.
از صالحمحمد خلیق ۲۲ دفتر شعر به چاپ رسیده است که عبارتاند از: «سلام به آفتاب»، «کاج بلند سبز»، «برپای راه ابریشم»، «یک آسمان ستاره»، «از اوجهای آبی»، «سرود ملی عشّاق»، «در بامیانِ قلبِ منی»، «مراد از بلخ تو بودی»، «نقطه و نقطه، باز هم نقطه»، «اینک فقط تو ماندهای»، «سوگنامهٔ گل سرخ»، «آخرین مرز بیکرانی»، «سرنوشتی دیگر»، «هیجان جان»، «سخن عشق»، «کولاک میگرید» (برگردان شعرهای سرگی یسینین از روسی به فارسی)، «زمزمهٔ نام خراسان»، «به رهگذار غچیها»، «از زخمهای تازه»، «از برگهای ریختهٔ یادنامهها»، «در قحطسال عاطفه» و «گلهای خیابانی».
از خلیق ۲۰ اثر پژوهشی و منثور نیز به چاپ رسیده است که عبارتاند از: «جشنهای آریایی»، «عقاب در فرهنگ ملی و جهانی و سرودهها»، «سرگذشت روزنامهٔ بیدار»، «فریاد آزادی یا نگرشی بر سرودههای علامه بلخی»، «تاریخ ادبیات بلخ»، «تاریخ روزنامهنگاری بلخ»، «آهنگ کیانی»، «ساحههای باستانی و بناهای تاریخی بلخ»، «آیینه در آیینه»، «تأثیر شاهنامه بر شعر مقاومت افغانستان»، «ناشناختههای دانش»، «نشانههای شکوه گذشتهٔ بخدی»، «والیانی بلخ در نخستین سده پس از بازستانی استقلال افغانستان»، «جاذبههای گردشگری بلخ»، «میدانهای نفت و گاز قشقری و بلخ»، «نامهٔ رستگاری»، «شگفتیهای هستی»، «پیامآور روشنایی و مهر»، «جستارهای زبانی و ادبی» و «پاییز در بهار».
همچنین از صالحمحمد خلیق دهها مقالهٔ علمی، پژوهشی و ادبی در نشریهها و کتابهای معتبر در داخل و خارج کشور به چاپ رسیده است.
از نام، آثار و احوال صالحمحمد خلیق تا اکنون در بیش از ۲۰۰ کتاب در داخل و خارج از کشور یاد شده است و کتابهای او در کتابخانههای بزرگ و معروف کشورهای افغانستان، تاجیکستان، اوزبیکستان، ایران، فرانسه، ایتالیا، آلمان و ایالات متحدهٔ امریکا و برخی دیگر از مراکز علمی و فرهنگی موجود است.
در ۱۹ ثور/اردیبهشت سال ۱۳۹۳ هجری خورشیدی، از چهلمین سال سرایش شعر خلیق از سوی انجمن ادبی «هشت بهشت» با برگزاری همایشی در بلخ بزرگداشت شد. در جشن نوروز سال ۱۳۹۴ برایش لقب «پژوهشگر بلخ» داده شد و در ۱۹ عقرب/آبان سال ۱۳۹۴ هجری خورشیدی از جایگاه وی به عنوان یک نویسندهٔ پیشکسوت کشور، از سوی نهاد دانشآموختهگان افغانستان با برگزاری همایشی در بلخ گرامیداشت شد.
همچنین در ۲ جدی/دی سال ۱۳۹۵ هجری خورشیدی، انجمن قلم افغانستان در کابل با برگزاری محفلی از او بزرگداشت کرد و در بهار سال ۱۳۹۶ هجری خورشیدی، رئیسجمهور کشور، برای او به عنوان یک شاعر و ادیب، مدال دولتی غازی میر مسجدیخان را تفویض کرد.
در ۷ اسد/مرداد سال ۱۳۹۹ هجری خورشیدی، در همایشی که انستیتوت مطالعات استراتیژیک افغانستان تحت عنوان «ارجگزاری از نخبهگان امروز بلخ» برگزار کرده بود، از صالحمحمد خلیق با تفویض ستایشنامه و اعطای لقب «نخبهٔ بلخ» ارجگزاری شد و در ۴ سنبله/شهریور سال ۱۳۹۹ هجری خورشیدی، تقدیرنامههایی از سوی مقام وزارت اطلاعات و فرهنگ کشور و مقام ولایت بلخ به پاس ۴۰ سال خدمت او به دولت، به وی تفویض شد.
صالحمحمد خلیق پس از هفتاد بهار زندگی، در هفتم اسد/مرداد سال ۱۴۰۴ هجری خورشیدی، در یک رویداد ترافیکی در شهر مزارشریف به گونهای مرموز جان سپرد و پیکرش در گورستان مولاعلی در شرق شهر مزارشریف به خاک سپرده شد.
درگذشت صالحمحمد خلیق بازتاب گستردهای در میان جامعهٔ فرهنگی و ادبی داشت. او از چهرههای اثرگذار ادبیات معاصر بلخ بود که در کنار سرایش شعر، پژوهش، روزنامهنگاری و ترجمه، سالهای طولانی در رشد فعالیتهای فرهنگی، پرورش نسلهای تازهٔ شاعران و نویسندگان و پاسداری از میراث ادبی و فرهنگی نقش برجسته داشت.
روانش شاد، یادش گرامی و نامش جاودان
