میر نجمالدین انصاری در سال ۱۲۹۱ هجری خورشیدی در شهر کابل چشم به جهان گشود. او از نوادگان شیخ سعدالدین انصاری، از شخصیتهای روحانی و فرهنگی مطرح کشور، بود و در خانوادهای اهل علم، ادب و عرفان پرورش یافت. دورهٔ آموزش مکتب را در کابل و تحصیلات عالی را در ایالات متحدهٔ امریکا ادامه داد؛ درجهٔ لیسانس خود را از دانشگاه نیویورک و درجهٔ دکترا را از دانشگاه تافتس در رشتهٔ دندانپزشکی به دست آورد.
انصاری از جوانی به شعر و ادبیات فارسی علاقهمند بود و در کنار فعالیتهای علمی و حرفهای، شعر میسرود و نثر مینوشت. بیشتر سرودههای او در قالبهای کلاسیک، بهویژه غزل، شکل گرفته و مضامین عاشقانه، عرفانی و تأملات انسانی و معنوی در آنها بازتاب یافته است. شعرها و نوشتههای او در مطبوعات آن روزگار منتشر میشد و نامش در شمار نویسندگان و همکاران «آریانا دایرةالمعارف» نیز آمده است. او در زمینهٔ تألیف آثار آموزشی نیز فعالیت داشت و آثار ارزشمندی خلق کرد.
یکی از مهمترین زمینههای فعالیت ادبی و فرهنگی انصاری، دلبستگی او به میرزا عبدالقادر بیدل و پژوهش دربارهٔ آثار او بود. او از چهرههای فعال بیدلشناسی روزگار خود به شمار میرفت و در فراهمکردن زمینهٔ چاپ و انتشار آثار بیدل در کابل سهم داشت. با اهتمام او و همکاری شماری از ادیبان و پژوهشگران، آثار بیدل با پشتیبانی وزارت معارف به چاپ رسید و در دسترس علاقهمندان ادبیات فارسی قرار گرفت. نقش او در این زمینه، از بخشهای برجستهٔ کارنامهٔ فرهنگی و ادبیاش به شمار میرود.
انصاری پس از پایان تحصیلات عالی در امریکا و بازگشت به کابل، فعالیت حرفهای خود را در وزارت صحت آغاز کرد و چند سال در این نهاد به کار پرداخت. پس از آن به عرصهٔ آموزش و معارف روی آورد و در نهادهای علمی و آموزشی مسئولیتهای گوناگونی بر عهده گرفت. او ریاست دارالمعلمین کابل و سپس در دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه کابل کار کرد و بعدتر در بخش تحقیق و دارالتألیف و همچنین مشاوریت وزارت معارف فعالیت نمود.
فعالیتهای انصاری به حوزهٔ آموزش و فرهنگ محدود نماند. او بهعنوان نماینده در کمیتهٔ ویژهٔ سیاسی مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز حضور یافت. در سال ۱۳۴۳ هجری خورشیدی، در کنار سید شمسالدین مجروح، سید قاسم رشتیا، عبدالصمد حامد، محمدموسی شفیق، حمدالله و میر محمدصدیق فرهنگ، از اعضای کمیتهٔ هفتنفری تسوید قانون اساسی بود. روایتهای بازماندگان آن دوره نشان میدهد که او در مباحث این کمیته نیز حضوری فعال داشت و از جمله در بحثهای مربوط به جایگاه زبان فارسی از دیدگاه میر محمدصدیق فرهنگ حمایت میکرد.
انصاری در سال ۱۳۴۶ هجری خورشیدی، با آغاز کار دادگاه عالی در ساختار جدید قضایی کشور، به عضویت این نهاد درآمد و در نخستین ترکیب آن قرار گرفت. او از آن زمان تا پایان زندگی در کرسی دادگاه عالی به فعالیت ادامه داد.
میر نجمالدین انصاری در اول سنبله سال ۱۳۵۰ هجری خورشیدی در کابل درگذشت. روانش شاد و یادش گرامی باد
