امام محمد غزالی در سال ۴۵۰ هجری قمری در شهر توسِ خراسان چشم به جهان گشود. پدرش، افزون بر آنکه مردی پارسا بود و در مجالس فقیهان حضور مییافت، به پشمریسی اشتغال داشت و از همین راه روزگار میگذراند و در تربیت فرزندانش بسیار کوشید.
پس از درگذشت پدر و بنا بر وصیت او، سرپرستی و تربیت محمد غزالی و برادرش احمد به ابوحامد احمد بن محمد راذکانی، صوفی و دوست پدرشان، سپرده شد. او در پرورش هر دو برادر اهتمام فراوان ورزید. پس از مدتی، هر دو برادر به مدرسهای در نیشاپور رفتند و به فراگیری دانش ادامه دادند.
محمد غزالی که از هوش و استعداد کمنظیری برخوردار بود، بهزودی علوم دینی و ادبی را فرا گرفت. سپس به یکی از مدارس توس و بعدتر به شهر گرگان رفت و نزد ابونصر اسماعیل به تحصیل دانش پرداخت. پس از آن، رهسپار نیشاپور شد و با امام جوینی، از فقیهان و متکلمان بزرگ آن روزگار، آشنا شد و تا پایان زندگی او در کنار وی ماند. در این دوره، منطق، فلسفه و برخی علوم دیگر را فرا گرفت و به سبب دانش گسترده و ذکاوت فطری خود به شهرت فراوان دست یافت.
محمد غزالی پس از درگذشت امام جوینی، به دیدار خواجه نظامالملک، وزیر سلطان ملکشاه سلجوقی، رفت و مورد تکریم و توجه فراوان او قرار گرفت. خواجه، وی را برای تدریس در نظامیه بغداد برگزید. غزالی در آنجا با شایستگی به تدریس پرداخت و بهزودی مورد استقبال دانشجویان قرار گرفت و حلقه درس او روزبهروز گستردهتر شد. او در این دوره در علم کلام به جایگاهی ممتاز دست یافت و شهرتی فراگیر پیدا کرد. همچنین به تدریس فلسفه پرداخت و در همین دوران آثاری چون «تهافت الفلاسفه»، «مقاصد الفلاسفه» و «المستظهری» را تألیف کرد.
محمد غزالی در سال ۴۸۸ هجری قمری به شام رفت و سه سال در آنجا اقامت گزید. در این مدت به خلوت و ریاضت روی آورد و عزلتنشین شد. سپس به نیشاپور بازگشت و در نظامیه نیشاپور به تدریس پرداخت. دو سال بعد بار دیگر به توس رفت و دوباره گوشهنشینی اختیار کرد؛ چنانکه دعوت سلطان سنجر برای ازسرگیری تدریس را نیز نپذیرفت و از آن پوزش خواست.
سرانجام امام محمد غزالی در سال ۵۰۵ هجری قمری در شهر توس درگذشت و در طابرانِ توس، در حوالی مشهد کنونی، به خاک سپرده شد.
امام محمد غزالی از پرکارترین دانشمندان و متفکران جهان اسلام بهشمار میرود و آثار فراوانی در حوزههای فقه، کلام، فلسفه، اخلاق و تصوف از خود بر جای گذاشته است. همچنین پژوهشگران و اندیشمندان بسیاری درباره اندیشهها و آثار او تحقیق و پژوهش کردهاند.
سیویکم جوزا/خرداد، همهساله بهعنوان روز بزرگداشت امام محمد غزالی گرامی داشته میشود.
