عایشه درانی در سال ۱۱۲۳ هجری خورشیدی، در منطقهٔ اونچی باغبانان کابل دیده به جهان گشود. او دختر یعقوب‌علی بارکزی، از صاحب‌منصبان روزگار درانیان بود.
عایشه آموزش‌های نخستین را در محیط خانواده و نزد آموزگاران خصوصی فراگرفت. او در ادبیات فارسی و عربی و علوم اسلامی آموزش دید و از جوانی به مطالعهٔ آثار شاعران کلاسیک فارسی و سرودن شعر علاقه‌مند شد.
فعالیت ادبی عایشه با دوران فرمانروایی تیمورشاه درانی هم‌زمان بود. او در شعر بیشتر به غزل‌سرایی گرایش داشت و در کنار مضامین عاشقانه، به موضوعات عرفانی، اخلاقی و دینی می‌پرداخت. سروده‌های او از نظر زبان و ساختار، به سنت شعر کلاسیک فارسی و به‌ویژه مکتب عراقی نزدیک است.
از عایشه درانی مجموعه‌ای با عنوان «دیوان عایشه» بر جای مانده است که غزل‌ها، قصیده‌ها، مثنوی‌ها، مخمس‌ها، رباعی‌ها، قطعه‌ها و ترجیع‌بندهای او را در بر می‌گیرد/ نسخه‌ای از این دیوان در سال ۱۲۶۰ هجری خورشیدی در کابل به چاپ سنگی رسید و اکنون در کتابخانهٔ کنگرهٔ ایالات متحدهٔ امریکا، نگهداری می‌شود.
یکی از رویدادهای تأثیرگذار در زندگی عایشه، کشته‌شدن پسرش فیض‌طلب در جنگ کشمیر در سال ۱۱۹۱ هجری خورشیدی بود. پس از این رویداد، اندوه و سوگواری در شعر او برجستگی بیشتری یافت و مرثیه‌هایی در سوگ فرزندش سرود.
عایشه درانی در تاریخ ادبیات فارسی دری از جمله زنان شاعری است که آثار نسبتاً گسترده‌ای از او باقی مانده است. در منابع تاریخی از او به‌عنوان یکی از زنان پیشگام در آموزش دختران نیز یاد شده است.
عایشه درانی در ۲۶ میزان/مهر سال ۱۱۹۸ هجری خورشیدی، در کابل درگذشت و در زادگاهش به خاک سپرده شد.
روانش شاد و یادش انوشه باد
