چهارمین نشست از سلسله «گفتوگوهای افغانستان»، با عنوان «دین، فرهنگ و افراطگرایی در افغانستان؛ آسیبشناسی امروز و راهبردهای بازسازی فردا»، با حضور جمعی از شخصیتهای علمی و فرهنگی، پژوهشگران، فرهیختگان و علاقهمندان به مسائل افغانستان، در دفتر خانهٔ مولانا در ایالت ویرجینیای ایالات متحدهٔ امریکا برگزار شد.
احمد هارون نجمپور، ضمن خیرمقدم به اشتراککنندگان این نشست و سپاسگزاری از حضور سخنرانان و مهمانان، اهداف برگزاری این نشست را تشریح کرد و اهمیت پرداختن علمی و پژوهشمحور به ریشههای چالشهای افغانستان، بهویژه عوامل رشد افراطگرایی، و جستوجوی راهکارهای مبتنی بر پژوهش برای آینده را یادآور شد.
سید حسن اخلاق، نویسنده، پژوهشگر، استاد دانشگاه و اندیشمند حوزه دین، فلسفه و عرفان، به بررسی افراطگرایی در بستر تحولات اجتماعی، فرهنگی و بحرانهای جوامع اسلامی پرداخت. وی با اشاره به سه عامل مؤثر در عقبماندگی و گسترش افراطگرایی، از رکود تاریخی جهان اسلام در۷۰۰ سال دوم دوره حیات اسلامی و پس از دوران شکوفایی تمدن اسلامی، برداشت نادرست از مدرنیته و تمرکز بر مدرنسازی بدون توجه به مبانی فکری آن، و نیز ضعف در برنامهریزی و توسعه سخن گفت. به باور وی، پذیرش واقعیتهای موجود، یادگیری از تجربه کشورهای منطقه و تدوین راهبردهای واقعبینانه، از گامهای اساسی در مسیر بازسازی جوامع اسلامی است.
نسرین گروس، نویسنده، فعال حقوق زنان و نویسنده کتاب «زن در قرآن»، با تمرکز بر پیامدهای افراطگرایی بر جامعه افغانستان، به ویژه زنان، زنان کشور را از بزرگترین قربانیان افراطگرایی دانست و عواملی چون بیسوادی، کمبود آگاهی، جنگ و برداشتهای نادرست از دین را از زمینههای اصلی گسترش افراطگرایی برشمرد. خانم گروس همچنین بر ضرورت همکاریهای علمی و برگزاری یک نشست بینالمللی برای بررسی راهکارهای مقابله با افراطگرایی و حمایت از افغانستان تأکید کرد.
جارالله منصوری، پژوهشگر علوم دینی و اجتماعی، درباره نسبت دین، فرهنگ و افراطگرایی سخن گفت. وی با اشاره به روایتها و قرائتهای متفاوت از دین در مکاتب و جریانهای مختلف، استفاده ابزاری از دین، برداشتهای نادرست از آموزههای دینی و فاصله گرفتن از فرهنگ اصیل جامعه را از عوامل مؤثر در شکلگیری افراطگرایی دانست و بر ضرورت بازخوانی علمی مفاهیم دینی و فرهنگی تأکید کرد.
محمد عثمان طارق، نویسنده و پژوهشگر مطالعات اسلامی، با بررسی نسبت دین و افراطگرایی اظهار داشت که افراطگرایی پدیدهای انسانی است و در حوزههای گوناگون قابل مشاهده است و نباید آن را تنها به دین و به ویژه دین اسلام نسبت داد. وی با مروری بر تاریخ سیاسی صدر اسلام، استبداد حکومتهای اموی و عباسی و فاصله گرفتن از اصول حکومتداری و قانونگذاری اسلامی را از عوامل مهم شکلگیری جریانهای افراطی برشمرد و به تلاشهای عالمان دینی برای مقابله با استبداد در دورههای مختلف تاریخی اشاره کرد.
بخش پایانی برنامه، گفتوگوی آزاد میان سخنرانان و شرکتکنندگان را شکل داد. در این بخش، برخی از شرکتکنندگان، پرسشها و دیدگاههای خود را دربارهٔ موضوعات مطرحشده با سخنرانان در میان گذاشتند و پیرامون ابعاد مختلف افراطگرایی، زمینههای شکلگیری آن و راهکارهای برونرفت از این پدیده، بحث و تبادل نظر صورت گرفت.
