زینب طبیبهٔ نیشابوری در نیمهٔ دوم قرن چهارم هجری در فضایی رشد کرد که نیشابور را به یکی از مهمترین مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام بدل کرده بود. او در خانوادهای اهل دانش پرورش یافت و از همان آغاز با طبابت، داروشناسی و درمانهای گیاهی آشنا شد. آموزش او احتمالاً در محیط خانوادگی یا حلقههای کوچک علمی زنان و مردان صورت گرفت؛ شیوهای که در آن دوره برای زنانِ مستعدِ طب رایج بود. زینب بهتدریج در درمان بیماریهای زنان مهارت یافت و بهسبب دقت در تشخیص، شناخت گیاهان دارویی خراسان و توانایی در ترکیب داروهای گیاهی، شهرتی فراتر از محله و طبقهٔ اجتماعی خود پیدا کرد. منابع طب اسلامی از او با عنوان «زینب النیشابوریة» یاد کردهاند و او را «طبیبهٔ ماهر» خواندهاند؛ عبارتی که نشان میدهد مهارت او در میان پزشکان و درمانگران آن روزگار شناخته شده بود.
شهرت زینب بیشتر بهسبب تخصصش در درمان اختلالات زنان، مراقبتهای پس از زایمان، تبها و عفونتهای زنانه بود؛ حوزهای که بهدلیل محدودیتهای فرهنگی و نیازهای اجتماعی، حضور طبیبان زن را ضروری میکرد. او در خانهٔ خود یا در بخشی از بازار نیشابور که به درمانگران اختصاص داشت، به طبابت میپرداخت و زنان از طبقات مختلف جامعه برای درمان نزد او میآمدند. شناخت دقیق او از گیاهان بومی—مانند افسنتین، بادیان، گلگاوزبان و بخورهای معطر—در نسخههایش نقش مهمی داشت. هرچند از پایان زندگی او اطلاعی در دست نیست، اما همین که نامش در منابع رسمی طب اسلامی ثبت شده، نشان میدهد که جایگاهش در حافظهٔ علمی خراسان استوار بوده است. زینب طبیبهٔ نیشابوری نمونهای روشن از زنانی است که در سکوت منابع رسمی، اما در واقعیت اجتماعی، ستونهای اصلی طبابت زنان در خراسان بودند.
