نشست نقد و روگشایی کتاب «زن؛ زنی که تلاش کردند خاموشش کنند»، نوشتهٔ زهرا یگانه، روز یکشنبه، ۲۴ جوزا ۱۴۰۵ برابر با ۱۴ جون ۲۰۲۶، با حضور نویسندهٔ کتاب، شماری از فعالان حقوق زنان، استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان و علاقهمندان کتاب و شماری از شهروان افغانستان مقیم امریکا، به میزبانی خانهٔ مولانا در ایالت ویرجینیا برگزار شد. در این برنامه، سخنرانان با تمرکز بر وضعیت کنونی زنان افغانستان، بر اهمیت ثبت و بازتاب تجربههای زیستهٔ زنان، روایتگری از زبان خود آنان و نقش آثار مکتوب در حفظ حافظهٔ اجتماعی و تقویت گفتمان دادخواهی و حقوق زنان تأکید کردند.
در آغاز برنامه، زینوره بابایی، ضمن خوشآمدگویی به حاضران، به معرفی برنامه و نویسندهٔ کتاب پرداخت و با اشاره به جایگاه آثار روایی در حوزهٔ مطالعات زنان، این کتاب را کوششی برای بازتاب بخشی از تجربهها، چالشها و روایتهای زنانی دانست که در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی افغانستان، با اشکال گوناگون حذف، تبعیض و محدودیت روبهرو بودهاند. وی یادآور شد که بازخوانی چنین روایتهایی میتواند به درک عمیقتر واقعیتهای زندگی زنان افغانستان و گسترش گفتوگو پیرامون نقش و جایگاه آنان در جامعه یاری رساند.
پلوشه حسن، فعال حقوق زنان، با نگاهی به محتوای کتاب، آن را اثری فراتر از بازگویی یک تجربهٔ فردی ارزیابی کرد و بر این نکته تأکید داشت که روایتهای مندرج در آن میتواند به بازتاب صدای زنانی بینجامد که در بسیاری از مقاطع تاریخ معاصر افغانستان کمتر مجال سخن گفتن و روایتکردن تجربههای خویش را یافتهاند. او اهمیت این اثر را در آن دانست که تجربهها، رنجها، مقاومتها و امیدهای زنان از دریچهٔ نگاه خود آنان روایت میشود و از این رهگذر میتواند به تقویت آگاهی عمومی و تداوم دادخواهی برای حقوق زنان افغانستان کمک کند.
وحید گلرانی، نویسنده و استاد دانشگاه با رویکردی جامعهشناختی به بررسی کتاب پرداخت و آن را سندی ارزشمند برای شناخت بخشی از واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی مرتبط با زندگی زنان افغانستان توصیف کرد. وی بر این باور بود که روایتهای شخصی، زمانی که در قالب آثار مکتوب ثبت میشوند، از سطح تجربههای فردی فراتر رفته و به منابعی برای فهم تحولات اجتماعی و مستندسازی حافظهٔ جمعی جامعه تبدیل میشوند. او همچنین ضمن اشاره به برخی جنبههای تحلیلی و فنی کتاب، آن را اثری مهم در زمینهٔ ثبت و بازتاب تجربههای زیستهٔ زنان افغانستان ارزیابی کرد.
باقر نواندیش، فعال حقوق بشر، بر ضرورت شنیدهشدن روایتهای زنان افغانستان و توجه به تجربههای زیستهٔ آنان تأکید کرد. وی انتشار آثاری از این دست را گامی مؤثر در برجستهساختن واقعیتهای زندگی زنان و ایجاد زمینهای برای همدلی، آگاهی و حمایت عملی از مطالبات آنان دانست.
زهرا یگانه، نویسندهٔ کتاب، ضمن قدردانی از برپایی این برنامه، دربارهٔ روند شکلگیری و انتشار این اثر سخن گفت و توضیح داد که این مجموعه در آغاز قرار نبود بهصورت کتاب منتشر شود، اما بهتدریج به پروژهای مکتوب تبدیل شد. وی هدف اصلی خود از نگارش این اثر را فراهمکردن فضایی برای روایت مستقیم تجربههای زنان از زبان خود آنان عنوان کرد و بر این نکته تأکید ورزید که زنان باید خود راوی زندگی، رنجها، امیدها و مبارزات خویش باشند و تجربههای آنان نباید صرفاً از منظر برداشتها و تفسیرهای دیگران بازگو شود.
یگانه همچنین در تشریح عنوان کتاب، به جایگاه واژهٔ «زن» در بستر اجتماعی افغانستان پرداخت و آن را واژهای دانست که در دورههای مختلف با اشکال گوناگون سرکوب، حذف و بهحاشیهراندگی مواجه بوده است. از دیدگاه او، بازگرداندن این واژه به متن جامعه و بازشناسی ظرفیت، عاملیت و نقش زنان، بخشی از فرایند بازپسگیری صدا و روایت زنانی است که باوجود محدودیتها و دشواریهای فراوان، همچنان برای نوشتن داستان زندگی خود و حفظ حق سخن گفتن و دیدهشدن مبارزه میکنند.
در پایان این نشست، حاضران ضمن گفتوگو با نویسنده، دیدگاهها و پرسشهای خود را دربارهٔ موضوعات مطرحشده در کتاب با وی در میان گذاشتند و بر اهمیت ثبت و انتشار روایتهای زنان افغانستان بهعنوان بخشی از حافظهٔ اجتماعی و فرهنگی جامعه تأکید کردند؛ روایتهایی که میتوانند به شناخت عمیقتر وضعیت زنان، تقویت گفتوگو دربارهٔ حقوق و جایگاه آنان و مستندسازی بخشی از تاریخ معاصر افغانستان یاری رسانند.
