ششمین برنامه از سلسله برنامه‌های «گفت‌وگوهای افغانستان» با عنوان «وضعیت آموزش در افغانستان زیر سلطهٔ طالبان؛ چالش‌ها و راهکارها»، روز جمعه، ۹ عقرب ۱۴۰۵ خورشیدی (۳۰ اکتوبر ۲۰۲۶)، از سوی خانهٔ مولانا و انستیتوت امریکایی مطالعات افغانستان، در دفتر خانهٔ مولانا در ویرجینیای امریکا برگزار شد.
در این برنامه، عاطفه جلالی، استاد دانشگاه و کارشناس آموزش؛ دکتر بشیر مبشر، استاد دانشگاه و فعال حوزهٔ آموزش و ایوب آروین، کارشناس آموزش و رییس پیشین معارف، دربارهٔ وضعیت نظام آموزشی افغانستان، پیامدهای محرومیت دختران از آموزش و راهکارهای بدیل آموزشی سخن گفتند.
جمیل رویین، گردانندهٔ برنامه، در آغاز ضمن معرفی موضوع نشست و سخنرانان، به اهمیت بررسی بحران آموزش در افغانستان و ضرورت گفت‌وگو دربارهٔ راهکارهای تداوم آموزش، به‌ویژه برای دختران محروم از مکتب و دانشگاه، پرداخت و با طرح پرسش‌هایی، زمینهٔ بحث میان سخنرانان را فراهم کرد.
عاطفه جلالی در صحبت‌هایش با ابراز نگرانی شدید از محرومیت دختران از آموزش، به بررسی بسترهای فکری این سیاست و پیامدهای آن بر آیندهٔ علمی و اجتماعی افغانستان پرداخت. او با اشاره به پژوهش‌های خود دربارهٔ آموزش بدیل و موضوع رسالهٔ دکترایش، تقویت برنامه‌های آموزشی بدیل را یکی از راه‌های مقابله با محرومیت آموزشی دختران دانست و بر ضرورت هماهنگی، فراگیری و نظام‌مندشدن این تلاش‌ها تأکید کرد. جلالی همچنین از فعالیت مکتب‌های زیرزمینی به‌عنوان یکی از شیوه‌های موجود آموزش دختران یاد کرد و این ابتکارها را در فراهم‌سازی فرصت‌های یادگیری مفید و مؤثر خواند. او ضمن بررسی نقاط قوت برنامه‌های موجود، بر ضرورت اصلاح کاستی‌ها، بهبود کیفیت آموزش و گسترش همکاری میان نهادها و ابتکارهای آموزشی تأکید نمود.
دکتر بشیر مبشر در صحبت‌هایش وضعیت آموزش در افغانستان زیر سلطهٔ طالبان را بررسی کرد و به عوامل و پیامدهای محدودیت‌های آموزشی، به‌ویژه محرومیت دختران از مکتب و دانشگاه، پرداخت. او با توضیح تأثیرات درازمدت این سیاست‌ها بر آیندهٔ علمی و اجتماعی کشور، به کاهش فرصت‌های تحصیلی و دشواری‌های راه‌یابی دانشجویان افغانستان به دانشگاه‌های بیرونی اشاره کرد و پیامدهای این وضعیت را بر پرورش نیروی متخصص و رشد علمی نسل جوان مورد بررسی قرار داد. مبشر در بخش دیگری از صحبت‌هایش، شیوه‌های مختلف آموزش بدیل را دسته‌بندی و از نظر ساختار، روش تدریس و محتوای آموزشی ارزیابی کرد. او تأکید نمود که برنامه‌های آموزشی بدیل نباید تنها به فراهم‌سازی زمینهٔ دسترسی به آموزش محدود شوند، بلکه باید از محتوای معیاری و روش‌های نوین تدریس برخوردار باشند و دانش‌آموزان را با دانش و مهارت‌های معاصر آشنا سازند.
ایوب آروین در صحبت‌هایش بحران آموزش در افغانستان را در سه محور محرومیت از آموزش، کیفیت پایین آموزش و خطر آموزش زیان‌بار بررسی کرد. او با استناد به آمار نهادهای بین‌المللی، از جمله یونیسف و یونسکو، به محرومیت میلیون‌ها کودک از آموزش، ضعف کیفیت یادگیری و کمبود امکانات و زیرساخت‌های آموزشی اشاره کرد. آروین توضیح داد که بحران کنونی تنها به بسته‌بودن مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران محدود نمی‌شود، بلکه شکنندگی ساختار آموزشی و پایین‌بودن کیفیت آموزش نیز آیندهٔ نسل جوان افغانستان را تهدید می‌کند. او در ادامه، برنامه‌های آموزش بدیل را یکی از راه‌های کمک به تداوم آموزش و کاهش آسیب‌های ناشی از محدودیت‌های کنونی دانست، اما آن‌ها را برای برون‌رفت از بحران آموزش کافی نخواند.
در بخش دیگر برنامه، با یکی از دختران محروم از مکتب در افغانستان، تماس تیلفونی برقرار شد . این دانش‌آموز با ابراز اندوه عمیق از محرومیت خود و میلیون‌ها دختر دیگر از آموزش، از آرزوهایش برای بازگشت به مکتب، فراگیری دانش و ادامهٔ تحصیل در مقاطع عالی سخن گفت. او از حاضران و همهٔ کسانی که می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند، درخواست کرد برای بازگشایی مکاتب به روی دختران و فراهم‌شدن زمینهٔ تحقق آرزوهای تحصیلی آنان تلاش کنند.
در پایان، گفت‌وگویی میان سخنرانان و حاضران صورت گرفت و شرکت‌کنندگان دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را دربارهٔ چالش‌های آموزش در افغانستان، بهبود برنامه‌های آموزشی بدیل، تقویت هماهنگی میان ابتکارهای موجود و راه‌های نظام‌مندساختن این برنامه‌ها مطرح کردند.
