سلطانحسین بایقرا از شاهزادگان دودمان تیموری در سال ۸۴۲ هجری قمری در شهر هرات، یکی از مهمترین مراکز فرهنگی خراسان، چشم به جهان گشود. او در خانوادهای پرورش یافت که سنت فرمانروایی، دانشدوستی و فرهنگپروری در آن ریشهدار بود و همین زمینه، شخصیت سیاسی و فرهنگی او را شکل داد.
سلطانحسین دوران کودکی و جوانی خود را در فضای ناآرام و پرآشوب پس از درگذشت شاهرخ میرزا سپری کرد؛ دورهای که رقابت میان شاهزادگان تیموری برای دستیابی به قدرت شدت یافته بود. او نیز همچون دیگر مدعیان، سالها درگیر جنگها، کوچهای اجباری و اتحادهای موقتی شد و بارها میان شکست و پیروزی در نوسان بود، تا سرانجام پس از کوششهای پیگیر، در سال ۸۷۵ هجری قمری موفق شد هرات را به تصرف خود درآورد و بهعنوان فرمانروای خراسان بر تخت سلطنت بنشیند. با استقرار حکومت او، هرات به اوج شکوفایی فرهنگی و هنری رسید و به یکی از درخشانترین مراکز تمدنی جهان اسلام بدل گردید. نقش اساسی در این شکوفایی را وزیر دانشمند و فرهنگدوست او، امیر علیشیر نوایی، ایفا کرد که با تدبیر و حمایت گسترده از اهل علم و هنر، فضای مناسبی برای رشد ادبیات، عرفان، هنرهای تجسمی و معماری فراهم ساخت. در پرتو این حمایتها، چهرههای بزرگی چون نورالدین عبدالرحمن جامی در دربار او جایگاهی ارجمند یافتند و آثار ارزشمندی در این دوره پدید آمد.
سلطانحسین بایقرا خود نیز ذوق ادبی داشت و با تخلص «حسینی» شعر میسرود. در روزگار او، زبان فارسی همچنان زبان غالب فرهنگ و دیوان بود، اما در کنار آن، زبان چغتایی نیز بهویژه با تلاشهای امیر علیشیر نوایی، بهعنوان زبان ادبی رونق یافت و به غنای فرهنگی این دوره افزود. همچنین مکتب هنری هرات، بهویژه در نگارگری و معماری، در این زمان به اوج رسید و آثار ماندگاری از خود برجای گذاشت. با وجود این شکوفایی فرهنگی، اواخر دوران سلطنت او با ضعف تدریجی قدرت مرکزی و افزایش اختلافات داخلی همراه شد. رقابت میان شاهزادگان و ساختار ناپایدار حکومت تیموریان، زمینهساز تزلزل سیاسی گردید. سرانجام سلطانحسین بایقرا در سال ۹۱۱ هجری قمری در هرات درگذشت و پس از او، خراسان وارد مرحلهای از نابسامانیهای سیاسی شد که در نهایت به فروپاشی حاکمیت تیموریان انجامید.
دوران فرمانروایی سلطانحسین بایقرا بهعنوان دورهٔ بالندگی فرهنگی شناخته میشود؛ دورهای که در آن، پیوند میان قدرت سیاسی و حمایت از فرهنگ و هنر، به شکوفایی کمنظیر ادبیات، عرفان و هنر انجامید و میراثی ماندگار در تاریخ این سرزمین برجای گذاشت.
