حسن عبدالله الترابی
(۱۹۳۲–۲۰۱۶)
دانشمند سیاسی–مذهبی و رهبر اسلامگرای سودانی که در شهر کاسالا تولد شد و از چهرههای اثرگذار در سیاست معاصر سودان و جریانهای اندیشهٔ اسلامی بهشمار میرود. او سالها رهبری جبههٔ ملی اسلامی سودان را بر عهده داشت و در دههٔ نود میلادی یکی از بازیگران اصلی سیاست سودان بود؛ دورهای که در سال ۱۹۹۶، با قدرتگیری اسلامگرایان، او به یکی از چهرههای کلیدی در ساختار حاکمیت تبدیل شد.
ترابی در اندیشهٔ سیاسی اسلامی، گرایش ترقیخواه و اصلاحطلب داشت. او دموکراسی را مناسبترین شیوهٔ حکومت برای کشورهای اسلامی میدانست و باور داشت که حقوق شهروندی، از جمله حقوق زنان، باید در نظام مردمسالار بهطور کامل رعایت شود. وی یادآوری میکرد که زنان در زمان پیامبر اسلام نقش مشاور داشتند و از ظرفیت فکری و اجتماعی آنان باید در ساختار حکومت و جامعه استفاده شود.
او در موضوع حقوق زنان تأکید میکرد که کارهای خانه نمیتواند تمام زندگی یک زن را فراگیرد؛ زیرا زن باید در عرصهٔ عمومی حضور داشته باشد و از تواناییهای فکری خود برای توسعۀ جامعه بهره بگیرد. این نگاه، در میان بسیاری از جریانهای سنتی، دیدگاهی پیشرو محسوب میشد.
ترابی دربارۀ اجرای شریعت اسلامی از روش تدریجی و متناسب با شرایط زمان حمایت میکرد. او با استفاده از فشار، اجبار یا خشونت برای اجرای شریعت بهشدت مخالف بود و از اینکه برخی احکام فقهی بهعنوان مسائل اصلی دین برجسته میشوند انتقاد داشت. به باور او، مسائلی مانند حجاب زنان یا حکم ارتداد از وجایب اصلی دین نیستند و نباید بهعنوان معیار اصلی دینداری معرفی شوند.
با وجود این دیدگاههای اصلاحطلبانه، بسیاری بر این باورند که میان شعارهای سیاسی ترابی و عملکرد عملی او پس از دستیابی به قدرت، فاصله وجود داشت. منتقدان معتقدند او نتوانست یا نخواست آرمانهای اصلاحطلبانهٔ خود را در قدرت پیاده کند، و به همین دلیل بخشی از میراث فکری او با چالش و تناقض همراه شده است.
برای مطالعه بیشتر
- بور، میللارد. سودان انقلابی: حسن ترابی و دولت اسلامی، ۱۹۸۹-۲۰۰. لادین: بریل، ۲۰۰۳.
- عبدالواحد. مصطفی ای. ظهور جنبش اسلامی سودان، ۱۹۴۵-۱۹۸۹. انتشارات ادوین میلین، ۲۰۰۸.
