دومین نشست از سلسله برنامههای «گفتگوهای افغانستان» زیر نام «هزار سال حکمت؛ بزرگداشت هزارسالگی حکیم ناصر خسرو بلخی و بازخوانی اندیشهٔ انتقادی او در افغانستان و منطقه» روز شنبه ۹ جوزا/خرداد ۱۴۰۵ برابر با ۳۰ می ۲۰۲۶ در دفتر خانهٔ مولانا در ایالت ویرجینیای ایالات متحدهٔ امریکا برگزار شد.
در این مراسم شماری از نویسندگان، پژوهشگران، استادان دانشگاه از افغانستان و ایران، فرهنگیان، شهروندان افغانستان و ایران مقیم امریکا و دوستداران ناصر خسرو بلخی حضور داشتند.
ویسنا سیدی، ضمن خوشآمدگویی به اشتراککنندگان، به معرفی اهداف و محورهای این همایش فرهنگی پرداخت. او با ارائهٔ مروری کوتاه بر زندگی و آثار ناصر خسرو، از وی به عنوان یکی از برجستهترین متفکران، فیلسوفان، شاعران و اندیشمندان زبان فارسی یاد کرد و گفت که اندیشهها و آثار این حکیم بزرگ، پس از گذشت بیش از یک هزار سال، همچنان الهامبخش و تأملبرانگیز است.
سخنرانان این نشست نیز با اشاره به جایگاه ناصر خسرو در تاریخ فرهنگ و تمدن بشری، او را از چهرههای تأثیرگذار اندیشهٔ انتقادی در جهان اسلام دانستند؛ اندیشهای که بر خردورزی، حقیقتجویی، دانشاندوزی و مسئولیت اجتماعی انسان تأکید دارد و همچنان از تازگی و اهمیت برخوردار است.
دکتر سیدمخدوم رهین، نویسنده، پژوهشگر و وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان، در سخنرانی خود به ابعاد مختلف زندگی و شخصیت ناصر خسرو پرداخت. وی با مرور دورههای گوناگون زندگی این حکیم بلخی، نقش او را در پیوند میان دانش، فلسفه، دین و ادبیات برجسته خواند و گفت که آثار ناصر خسرو نهتنها بخش مهمی از میراث فرهنگی ما را تشکیل میدهد، بلکه همچنان میتواند در فهم مسائل فکری و اجتماعی روزگار ما الهامبخش باشد. دکتر رهین همچنین بر اهمیت بازخوانی اندیشههای انتقادی و خردگرایانهٔ ناصر خسرو در جوامع امروز تأکید کرد و برگزاری نشستها و پژوهشهای بیشتر دربارهٔ اندیشه و آثار او را ضروری دانست.
دکتر سایه اقتصادینیا، نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه، در سخنان خود به «سفرنامه» ناصر خسرو پرداخت و آن را یکی از ارزشمندترین آثار نثر فارسی دانست. او توضیح داد که این اثر، افزون بر ارزش ادبی، منبعی مهم برای شناخت اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی سرزمینهای گوناگون در سدهٔ پنجم هجری به شمار میرود. وی خاطرنشان کرد که نگاه دقیق و مشاهدهگر ناصر خسرو بلخی در این سفرنامه، آن را به سندی تاریخی و فرهنگی تبدیل کرده است که همچنان مورد توجه پژوهشگران قرار دارد.
او سفرنامه حیکم بلخ را یک سفر درونی همچنان خواند و براساس مطالعات روانکاوانه آن را در جستجوی حقیقت خواند تا یک سیاحت و سفر زیارتی. رویکرد قضاوتگرایانه ناصر خسرو در مواجهه با شهرها، مردم و دانشمندان در مطالعات حکیم از نظر خانم اقتصادینیا مهم دانسته شد.
در بخش دیگری از برنامه، ارباب رحیمی، شاعر و نویسندهٔ زبان فارسی، یکی از قصاید ناصر خسرو را دکلمه کرد.
خشنود نبیزاده، نویسنده، روزنامهنگار و فعال صلح، در سخنان خود به دیدگاه ناصر خسرو دربارهٔ «انسان کامل» پرداخت. وی توضیح داد که در اندیشهٔ ناصر خسرو، انسان کامل کسی است که میان دانش، اخلاق و عمل تعادل برقرار کند و در مسیر شناخت حقیقت و خدمت به جامعه گام بردارد. او افزود که این نگرش میتواند در دنیای امروز نیز برای تقویت فرهنگ گفتگو، همزیستی و مسئولیت اجتماعی الهامبخش باشد.
اشتراککنندگان این نشست، برگزاری چنین همایشهایی را برای معرفی و بازشناسی میراث فکری و فرهنگی چهرههای بزرگ حوزهٔ تمدن فارسی ضروری دانستند و تأکید کردند که اندیشههای ناصر خسرو بلخی همچنان ظرفیت آن را دارد که در مباحث فرهنگی، آموزشی و اجتماعی افغانستان و منطقه مورد توجه قرار گیرد.
این برنامه با گفتوگوهای فرهنگی، تبادل نظر میان حاضران و تجلیل از جایگاه ماندگار حکیم ناصر خسرو بلخی در تاریخ اندیشه و ادبیات به پایان رسید.
