عبدالغفار صفا در ۱۵ میزان/مهر سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی در ولسوالی اندخوی ولایت فاریاب دیده به جهان گشود. دورهٔ آموزش مکتب را در زادگاهش و ولایت بلخ به انجام رسانید. سپس تحصیلات عالی خود را در دانشگاه کابل آغاز کرد و مدرک کارشناسی را در رشتهٔ تاریخ از دانشکدهٔ ادبیات و علوم بشری و مدرک کارشناسی ارشد را در همین رشته از دانشکدهٔ علوم اجتماعی این دانشگاه به‌دست آورد.
با توجه به رشتهٔ تحصیلی آقای صفا، پژوهش‌ها و نوشته‌های او به تاریخ معاصر، تاریخ فرهنگی، میراث تاریخی و مطالعات مربوط به شمال، به‌ویژه بلخ، اختصاص یافته است.
از آثار پژوهشی او می‌توان به رسالهٔ ماستری «وضع ازبیک‌های افغانستان از سدهٔ هژدهم تا اواخر سدهٔ نزدهم»، رسالهٔ ترفیع علمی «فرهنگ و معارف عصر تیموریان هرات»، «روضهٔ مزار شریف؛ نگاهی به آسیب‌پذیری‌های آن» با همکاری محمدیونس طغیان ساکایی، «فهرست اعلام برای دو جلد نخست افغانستان در مسیر تاریخ»، «مراحل و مشخصات روشنگری در افغانستان» و کتاب مشترک «جهان در سدهٔ بیستم» با پروفیسور بلینسکی نام برد.
او در حوزهٔ ترجمه نیز آثار متعددی دارد که «چنگیزخان و بنای جهان مدرن» اثر جک ودرفورد، بخش‌هایی از کتاب «فروپاشی» نوشتهٔ جارد دایموند، شماری از مقالات علمی و مصاحبهٔ ادوارد سعید با دیوید بارسامیان از آن جمله‌اند. صفا همچنین با همکاری محمدیونس طغیان ساکایی کتاب‌های «سقوط افغانستان» و «در افغانستان چی می‌گذشت؟» را از زبان پشتو ترجمه کرده است. «ناخودآگاه جمعی، افغانستان و تاریخ‌نگاری»، «آفت‌های یک افسون؛ نگاهی تاریخی به تابوی دیورند»، «سخت‌افزار قدرت و نرم‌افزار تعویذ»، «امپراتوری مدارا؛ چگونه بزرگ‌ترین فاتح جهان آزادی مذهبی را به ارمغان آورد»، «روایتی دیگر از شیرین و فرهاد» و «سفرنامهٔ بدخشان» نیز از نوشته‌های او هستند که در نشریات مختلف منتشر شده‌اند.
صفا از سال ۱۳۶۳ تا ۱۳۷۳ هجری خورشیدی به‌عنوان استاد تاریخ در دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه کابل فعالیت کرد و از سال ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۸ در دیپارتمنت تاریخ دانشگاه بلخ به تدریس پرداخت. او در سال‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶ مسؤولیت دانشکدهٔ ادبیات و علوم بشری دانشگاه بلخ و در سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۸ مسؤولیت انجمن فرهنگی این دانشگاه را نیز بر عهده داشت. «تاریخ معاصر افغانستان»، «روش تحقیق در تاریخ»، «تاریخ هنر در افغانستان» و «تاریخ جهان در قرن بیستم» از جمله درس‌هایی بود که تدریس می‌کرد.
او در کنار تدریس و پژوهش، در بیش از ده سمینار ملی و بین‌المللی حضور یافته و در برگزاری یا ارائهٔ سخنرانی در برنامه‌هایی دربارهٔ «حقوق زن»، «امیر علی‌شیر نوایی»، «فیض‌محمد کاتب» و «روابط افغانستان و هند» نقش داشته است. صفا همچنین در پروژه‌های پژوهشی با دانشگاه هومبولت آلمان و انجمن نقشبندیهٔ امریکا همکاری کرده است.
عبدالغفار صفا از سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی در ایالت کلیفورنیا در ایالات متحدهٔ امریکا زندگی می‌کند و فعالیت‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و ترجمه‌ای خود را ادامه داده است.
