جمهوری اسلامی افغانستان که با پشتبانی امریکا و غرب بعد از سقوط طالبان شکل گرفت بود، در 2021 فروپاشید. بیست سال حضور امریکا و ناتو و کوشش‌های آن‌ها و متحدان آسیایی‌شان برای ایجاد و تداوم یک دولت به شکست انجامید. هدف این پژوهش یافتن دلایل اصلی این شکست در سطح سیستمیک (سیستم بین‌المللی و سیستم‌های منطقه‌ای) است. از این‌رو، پرسش اصلی این است که مهم‌ترین عوامل بیرونی فروپاشی جمهوری افغانستان کدام‌ها اند؟ برای پاسخ به این پرسش از روش کیفی، با استفاده از تکنیک تحلیل محتوای تفسیری کوشیده شده است، متون و داده‌ها، تحلیل و ارزیابی شوند. برای راستی‌آزمایی، نتایج با کارشناسان شریک شد تا اعتبار آن‌ها تأیید شود. یافته‌ها بر مبنای تئوری موازنهٔ تهدید نشان می‌دهند که عوامل بیرونی ناشی از دو مجموعه اند: برخی از عوامل از سطح سیستمیک ناشی شده‌اند؛ مانند حمایت روسیه و چین از طالبان، موافقت‌نامه‌ٔ دوحه و خروج امریکا از افغانستان. برخی دیگر ماهیت منطقه‌ای دارند؛ مانند حمایت ایران و پاکستان از طالبان در راستای شکست کامل امریکا و کاهش مشروعیت جهانی آن؛ اما این عوامل جهانی و منطقه‌ای زمانی منجر به فروپاشی کامل نظام شدند که در یک هم‌سویی قرار گرفتند، هم‌سویی امریکا و غرب- هند با دولت غنی؛ هم‌سویی چین- پاکستان با طالبان و هم‌سویی روسیه- ایران با طالبان.
از زمان شکل‌گیری افغانستان در 1880 تا اکنون، همه نظام‌های سیاسی و الگوهای مدیریتی در افغانستان فروپاشیده‌اند. از گونه‌های نظام از شاهی (شاهی مطلقه و شاهی مشروطه) گرفته تا جمهوری‌ها (جمهوری ناسیونالیستی، سوسیالیستی و لیبرالیستی) و نظام‌های اسلامی (دولت اسلامی و امارت اسلامی)، هیچ یک نتوانسته‌اند، موفق بدرآیند. با بررسی تاریخ سیاسی کشور و نیز سیاست بین‌الملل در یک‌ونیم سده گذشته، دیده می‌شود که نظام‌سازی در افغانستان نه تابعی از سیاست درونی و یا برآمده از دل کشور؛ بلکه ناشی از ساختار قدرت در بیرون (نظام بین‌الملل) بوده است. برای نمونه، ساخت کشور در زمان عبدالرحمان خان تابعی از سیاست بین‌الملل در آن زمان یعنی ساختار قدرت در سده‌ٔ نوزدهم بود: موازنه میان روسیه و انگلیس. هرگاه برنامه‌ٔ دولت‌سازی و نظام‌سازی در افغانستان روی دست گرفته شده است، توسط یک قدرت بزرگ بوده است که کوشیده است افغانستان را در مدار خود تعریف و حفظ نماید. دولت‌سازی عبدالرحمان خان، امان‌الله خان، نادرخان و ظاهر خان، داوود خان، احزاب خلق و پرچم، احزاب اسلامی، امارت اسلامی و دولت‌سازی امریکایی در دوره‌ٔ کرزی و غنی، همه تابعی از سیاست بین‌الملل و سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ بوده‌اند.
ادامه مقاله را در اینجا بخوانید👇
