سقوط ناگهانی و مبهوت کننده کابل به دست طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، پرسش‌های بنیادین را در باره عوامل آنی و ریشه‌ای فروپاشی دولت افغانستان، پیامدهای عقب‌نشینی ایالات متحده امریکا و ناتو و نیز مفهوم و آثار تصرف نظامی طالبان برای افغانستان، منطقه و فراتر از آن مطرح ساخت. این مقاله بر عوامل اصلی فروپاشی دولت تمرکز داشته و تلاش می‌کند تصویری جامع، روشن و در عین حال ساده از این رویداد ارایه نماید. به این منظور، نخست محرک‌های آنی امنیتی و سیاسی که به عنوان عوامل مستقیم سقوط نظام عمل کردند، مورد بررسی قرار می‌گیرند؛ سپس عوامل عمیق‌تر استراتيژیک، ساختاری و تاریخی که زمینه‌های این فروپاشی را فراهم ساخته بودند، تحلیل می‌شوند. ارزیابی داده های تحولات افغانستان نشان می‌دهد که از سرگیری مذاکرات دوحه در اواخر سال ۲۰۱۸ و پیامدهای سیاسی، دیپلوماتیک و نظامی آن در طول ماه‌های بعدی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تسریع روند فروپاشی دولت ایفا کرد. با این حال، تحلیل کلان و استراتيژیک وضعیت آشکار می‌سازد که ریشه‌های اصلی ناکامی دولت‌سازی در افغانستان به کاستی‌های ساختاری موجود در طرح، روند اجرا و تطبیق پروژه دولت‌سازی پس از حوادث یازدهم سپتامبر باز می‌گردد. از جمله این کاستی‌ها می‌توان به ایجاد یک نظام بیش از حد متمرکز و از بالا به پایین، ساختار سیاسی مبتنی بر «برنده همه چیز را تصاحب می‌کند»، ضعف مشارکت واقعی شهروندان در فرآیندهای سیاسی و نبود سازوکارهای مؤثر پاسخگویی و حسابدهی عمومی اشاره کرد. این عوامل در مجموع از مهم‌ترین زمینه‌های شکست دولت و فروپاشی نظم سیاسی پس از ۲۰۰۱ به شمار می‌روند.
تصرف وقیح نظامی افغانستان توسط طالبان و تصاویر دردناک مردم که در میدان هوایی کابل به طیاره‌های نظامی در حال پرواز آویزان شده بودند، بیانگر اوج ناامیدی، هراس و احساس رهاشدگی بود که بسیاری از مردم افغانستان تجربه می‌کردند. این تصاویر همچنان نشانه‌ای آشکار از فروپاشی دولت افغانستان بود؛ دولتی که یک جمهوری نسبتاً مدرن محسوب می‌شد و بیست سال پیش از آن، از طریق یک ائتلاف گسترده از احزاب و جریان‌های سیاسی رقیب و با کمک و حمایت عظیم جامعه بین‌المللی ایجاد شده بود. سقوط سریع این نظام، پرسش‌های مهمی را در باره عوامل فروپاشی دولت افغانستان، پیامدهای خروج نیروهای ایالات متحده و ناتو، و تأثیر پیروزی نظامی طالبان بر آینده افغانستان، منطقه و نظم بین‌المللی مطرح ساخت.
برخلاف باور عمومی، دولت افغانستان یک‌شبه سقوط نکرد. این اتفاق در واقع به دو شکل رخ داد: نخست به صورت تدریجی و سپس ناگهانی. این روند از سال ۲۰۱۴ به‌گونه تدریجی آغاز شد و سپس در تابستان ۲۰۲۱ به یک مسیر سریع، ناگهانی و تأسف‌بار تغییر یافت. سقوط غیرمنتظره و آنی افغانستان در نتیجه زنجیره‌ای از رویدادها آغاز شد که از تاریخ ۲۹ فبروری ۲۰۲۰ شروع گردید؛ زمانی که اداره ترامپ با طالبان یک توافق‌نامه صلح امضا کرد.
ادامه مقاله را در اینجا بخوانید👇
